براى اينكه تلخى عواقب وخيم و آثار شوم نافرمانى را ببندگان خود بچشاند علاوه بر عذاب آخرت گاهى در اين دنيا عقوبت بعضى از معاصى مانند ظلم و قطع رحم و عقوق والدين و امثال اينها را بمرتكبين آن مىرساند چنانچه در قرآن كريم ميفرمايد : ما أَصابَكُمْ مِنْ مُصِيبَةٍ فَبِما كَسَبَتْ أَيْدِيكُمْ وَ يَعْفُوا عَنْ كَثِيرٍ « 1 » ( هر مصيبتى بشما ميرسد بواسطه اعمالى است كه مرتكب شده‌ايد و حال آنكه خداوند بسيارى از آنها را عفو فرموده است ) . قسمت ديگر از بليات كفاره گناهان و باعث تخفيف در عذاب است چنانچه مفاد كثيرى از اخبار است . برخى ديگر از آنها براى امتحان پايه ايمان و اخلاق و مقام صبر است كه هر كسى براى خودش و براى ديگران ظاهر شود . پارهء ديگر براى تربيت نفس و تكميل درجات آنست كه در غير بلا ميسر نميشود مثل صبر ، رضا و تسليم و امثال اينها . و شطرى ديگر براى ارتفاع درجات در قيامت است و بلاهائى كه بر انبياء و اولياء وارد مىشود از اين قبيل است و ممكن است جهات ديگرى هم داشته باشد كه عقول ناقص ما به آنها پى نبرده باشد . و اما مطلبى كه علامه حلى ( رحمة اللّه عليه ) بيان نموده كه « بليات و مصائبى كه بر انسان از طرف خدا نازل مىشود لازم است كه عوض دهد ، زيرا اگر عوض ندهد ظلم كرده باشد ( تعالى اللّه عن ذلك ) و عوض آن هم بايد زيادتر باشد چه اگر به مقدار بلا باشد عبث خواهد بود و اين هر دو منافى با عدل است . و عوض را تعريف نموده باينكه نفعى است كه خالى از تعظيم و اجلال و از روى استحقاق باشد و فاضل مقداد رحمة اللّه عليه توضيح داده كه بقيد استحقاق خواسته است تفضل را خارج كند ، چون تفضل نفعى است كه از روى فضل و كرم باشد و بقيد خالى بودن از تعظيم و اجلال ثواب را بيرون نموده ، زيرا

--> ( 1 ) سوره شورى آيه 29